Somali, Sudan ve Kızıldeniz hattında görünmeyen cephe

Türkiye’de “İsrail’e karşıyız” diye yüksek sesle konuşan pek çok kişi, Ankara’nın Somali ve Sudan hatlarında yürüttüğü siyaseti neredeyse hiç anmaz. Konu uluslararası basında ve strateji çevrelerinde tartışılırken, içeride sanki yokmuş gibi davranılır. Bu suskunluk tesadüf değildir: Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz, sloganın değil, somut çıkar çatışmasının alanıdır.

Somali federal hükümeti Türkiye’nin en yakın ortaklarından biridir. Somaliland ise 1991’den beri fiilen ayrı yönetilen, uluslararası tanınırlığı sınırlı bir yapıdır. Aralık 2025’te İsrail’in Somaliland’ı bağımsız devlet olarak tanıması, Mogadişu açısından toprak bütünlüğüne yönelik doğrudan bir hamle olarak okundu. Birleşik Arap Emirlikleri’nin Berbera ve Bosaso gibi liman ve güvenlik yatırımları da aynı coğrafyada ayrı bir nüfuz hattı oluşturuyor. Türkiye bu denklemde “tenis turnuvası düzenleyen” bir aktör değildir; federal Somali’nin yanında durarak BAE–İsrail ekseninin bölgede genişlemesine karşı konum almaktadır.

Bu konumun zemini yıllardır döşenmiştir. Türkiye Somali’ye insani yardım, altyapı yatırımı ve askerî eğitim vermiştir. Mogadişu’daki TURKSOM tesisi, Türkiye’nin yurtdışındaki en büyük askerî eğitim üslerinden biridir; burada binlerce Somali askeri, özellikle Gorgor komando birlikleri yetiştirilmiştir. Bu kuvvetler resmî olarak federal ordu bünyesindedir. Onları “milis” diye adlandırmak yanlıştır. Asıl mesele şudur: Türkiye’nin inşa ettiği kapasite, federal hükümetin hem El-Şebab’a hem de merkezî otoriteyi zayıflatan bölgesel ve dış destekli yapılara karşı duruşunu güçlendirmektedir. Somaliland’ın tanınması ve BAE’nin kuzey liman-güvenlik ağı, Ankara–Mogadişu hattıyla çatışan bir jeopolitik tablo üretmektedir.

Suudi Arabistan da bu tabloda Türkiye’ye yakın bir çizgidedir. Riyad, İsrail’in Somaliland hamlesini reddetmiş; İslam İşbirliği Teşkilatı’nı harekete geçiren ülkeler arasında yer almış; Somali’nin egemenliği ve toprak bütünlüğünü savunan ortak açıklamalara imza atmıştır. Mısır ve Türkiye ile birlikte federal Somali’nin tanınmış sınırlarını diplomasi yoluyla desteklemektedir.

Sudan’da da benzer bir eksen görünür. Suudi Arabistan, Sudan Silahlı Kuvvetleri’ni (SAF) diplomatik ve siyasi olarak destekleyen aktörler arasındadır. Hızlı Destek Kuvvetleri’ne (RSF) yönelik BAE desteği iddiaları uluslararası raporlarda uzun süredir yer almaktadır; Abu Dabi bunları reddeder. Yabancı kaynaklar, Türkiye’nin SAF’a insansız hava aracı desteği verdiğini; Pakistan’ın silah satışları ve finansman tartışmalarında Suudi Arabistan’ın devreye girdiğini yazmaktadır. Kesin rakamlar ve sözleşmeler her zaman şeffaf değildir; ancak yön bellidir: Riyad, Kızıldeniz güvenliği ve bölgesel istikrar adına BAE’nin “bölücü” gördüğü politikalarına karşı durmayı tercih etmektedir. Yemen’deki ayrılıkçı hareketlere bakışı da aynı çizgiyle uyumludur.

Ortaya çıkan tablo basittir. Türkiye–Mısır–Suudi Arabistan–Katar hattı, BAE–İsrail hattına karşı Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz’de bir denge arayışındadır. Türkiye–Suudi yakınlaşmasının arka planında yalnızca Körfez diplomasisi değil, bu Afrika denklemı de vardır.

İçerideki tartışmanın zaafı buradadır. İsrail karşıtlığını yalnızca Doğu Akdeniz veya Gazze cümleleriyle sınırlamak, Türkiye’nin fiilen yürüttüğü Afrikalı mücadelenin üstünü örter. Gerçek politika sloganla değil, üs, eğitim, liman, tanınma ve ittifakla yapılır. Somali ve Sudan, bu politikanın görünmeyen ama belirleyici cepheleridir.